09 apr 2018

Natuurvervuiling rond de Kleine Nete

Door het Sigmaplan en het opkopen van de tweede verblijven in het Dal van de Kleine Nete krijgen de nieuw ontstane potpolders opnieuw een potentieel tot herstel van de natuur. Hier en daar bestaan nog restpopulaties van fauna en flora die het gebied opnieuw kunnen innemen.

Hiermee wordt het gebied belangrijk voor verschillende aspecten:

Natuurbescherming, zodat het behoud en het herstel van de biodiversiteit opnieuw mogelijk wordt.

Natuurbeleving, door het ontstaan van een omgeving met rijke fauna en flora.

Natuurstudie, omdat het noodzakelijk wordt de natuur te leren kennen en respecteren voor het te laat is.

Dit is een noodzakelijke beweging in een natuurlijke en gezonde omgeving, vooral voor opgroeiende kinderen als reëel alternatief voor de virtuele wereld van het scherm. We laten hier Bruno Van Puyenbroeck aan het woord.


Als snotaap van 14 jaar (in 1955 geboren) die van de stad naar een hoeve in Emblem verhuisd was, waren de moerassen van de Kleine Nete, zowel langs de kant van Emblem als van Kessel een openbaring. Jagers schoten toen de laatste otter die ze gespot hadden in het slijk aan het 'sluisje'. Ik zag hem opgezet staan op de schouw van een kennis! De Kleine Nete was helder als een aquarium. Rietvoorns, kopvoorns en baarzen kon men van op de dijken zien zwemmen tusssen gele plomp, waterranonkel en pijlkruid. Snoeken lagen hier en daar op de loer. In het vroege voorjaar verlieten de volwassen snoeken de Nete om te gaan paaien in de beken en plassen in de Steenbeemden.

Op lenteavonden hoorden wij het gesnor van de stuntduikende watersnippen die hun baltsvluchten met tientallen tegelijk boven de steenbeemden uitvoerden. De sprinkhaanrietzanger was een vertrouwd achtergrondgeluid en in de afvoergrachten zat het in het voorjaar vol salamanders. De zangkoren van de groene kikkers waren toen van ver te horen. Wat ook van ver te horen was waren de rugstreeppadden die in het gebied tussen de Koningsbaan, spoorweg en het vennetje in de Kesselse Heide kwamen paaien. Het helse kabaal dat ze op warme zomeravonden produceerden heeft waarschijnlijk tot hun ondergang geleid.

Dit vennetje was ook interessant omdat er de waterspin zat, en verder de staafwants, waterschorpioen, waterwantsen, schrijverkens en allerhande watertorren. Nog vele andere ongewervelden en salamanders kwamen er hun eieren leggen. Vervuiling via het grondwater heeft nu nagenoeg alle leven uit deze waterplas verdreven.

De flora in de Steenbeemden was zeer rijk. Waterdrieblad, waterviolier, verschillende zeggensoorten, wateraardbei, veenpluis, moerasviooltje en gevlekte orchis bevolkten de soms overvloeide beemden. In juli werd het gebied door het openen van een sluisje onder water gezet door de jagers, dan konden ze snippen en eenden schieten. Een boer in het gebied draaide de sluis dan weer toe, oorzaak van een langdurende vete!

Het vorige maar om te beschrijven dat het gebied rijk was aan soorten en dat het dus potentieel heeft om opnieuw belangrijk te worden voor de biodiversiteit. Het was ook fascinerend voor jonge mensen omdat er zoveel te zien en te leren was.

De verhoging van de dijken om het water in de Nete te houden was een eerste aanslag op de natuurlijke evolutie van overstromingsgebieden. Bij eventuele dijkbreuk kwam er veel meer water vrij dan voorheen, wat vooral voor Lier een probleem is.

De vervuiling van de Nete was een ander probleem maar reeds in de jaren 80 van de vorige eeuw beloofde de regering dat het oppervlaktewater snel opnieuw proper zou zijn. Het zou meer dan 30 jaar wachten zijn op nieuwe inzichten omtrent overstromingsgebieden. Maar de moerassen dienen nog steeds als waterzuiveringsstation, wat ten koste gaat van de natuur en ieders gezondheid.

Door de uitvoering van de Sigmaplannen werd het reliëf van de vloeibeemden of potpolders voor een groot deel hersteld. Het overtollig water uit de rivier kan zo nodig tijdelijk uitwijken naar de beemden. De plantengroei heeft zich al zeer snel hersteld en ook de populatie groene kikkers heeft zich al goed vermeerderd. Sommige interessante soorten zijn zelfs vanuit restpopulaties weergekeerd.

Om een definitief herstel van de vroegere biodiversiteit te bekomen moet er nog één belangrijke factor aangepakt worden. Namelijk de chronische vervuiling door huishoudelijk en kmo-gerelateerd afvalwater. De bedoeling van het Sigmaplan was om de opvangcapaciteit voor overtollig water bij hoge waterstanden van de Nete maximaal te vergroten. Hiervoor werden de dijken en ophogingen rond de illegaal gegraven vijvers en tweede verblijven uiteengespreid en verbindingskanalen aangelegd.

Hierdoor kan het afvalwater van woningen, landbouw, horeca en andere kleine ondernemingen nu zonder enige zuivering via lang geleden gegraven greppels overal komen. Dat zorgt nu voor een kleine milieuramp voor het gebied De Steenbeemden.

De verzuring en vermesting die zich vroeger alleen voordeed in de buurt van de Emblemsesteenweg verspreidt zich nu versneld door het hele gebied. Soorten zoals vlotgras, die alles overheersen halen daar profijt uit en verdringen andere soorten. Ongewervelde dieren kunnen niet overleven in deze zuurstofarme en stikstofrijke omgeving.

Nu OVAM de kwaliteit van water en helderheid aan het opvolgen is in de Steenbeemden bestaat het gevaar dat er verkeerde conclusies worden getrokken. Namelijk dat het gebied niet geschikt is als natuurgebied, terwijl het zou volstaan om de toevoer van afvalwater te stoppen om er op termijn een waar paradijs van te maken.

Ons probleem hier is dat wij al sinds jaren vragen om enkele 'zwarte punten' aan te koppelen op de riolering. Of de vervuilende woningen en kmo's gesubsidieerd maar verplicht een erkende waterzuivering te laten installeren.

Omdat er al financiële ondersteuning toegezegd is aan de bewoners die niet in aanmerking komen voor rioolaansluiting, zijn verdere begeleidende maatregelen nodig naar zij die nog rechtstreeks afvalwater lozen. Dit is logisch, wenselijk én betaalbaar.

Hierbij maken we nog de kanttekening dat de tientallen meter buizen op de aansluiting mogelijk te maken op termijn praktischer en goedkoper zou uitkomen dan zuiveringsunits te subsidiëren die jaarlijks moeten opgevolgd worden.

We vatten onze voorstellen samen.

Aankoppeling Elzestraat aan riolering in plaats van stinkende open riool naar de krekelbeek.

Aankoppeling woningen Emblemsesteenweg tot aan de Beemdweg in plaats van open riool naar natuurgebied.

Aankoppeling huizencluster en wijnhandel Beemdweg aan riolering (niet de verder liggende woningen) in plaats van rechtstreekse

Afvoer van stinkend rioolwater door privéeigendom en naar natuurgebied De Steenbeemden.

Opzoeken van soortgelijke zwarte punten op grondgebied Nijlen.